Qiimo Darrida Doolaal & Qawlaysiga Gumeysiga – By Xaaji Maxamad

Maqaalkan  waxaan ku  eegi doona Doolaal Adan Dhagoole iyo qaybat uu ka  qaatay boobka iyo baada xoolaha Soomaalida ku nool magaalada Dubai.

Hordhac yar:

Gumeysiga  Itoobiya sida la wada ogsoon yahay waxaa  soo wajahday dhaqaale xumo badan. Sababtoo ah dalka Itobiya dhaqaalihiisa waxaa saldhig u ahaa wax soo  saarka  beeraha, taasoo gabaabsiday dhawr  sababood oo ay ka mid yihiin  dagaalada joogtada ah ee dalka ka socday mudada dheer iyadoo xukuumadda Wayaanaha dadkii beeralayda  ahaa ay ka soo qafaalayso marwalba tuulooyinka oo dagaalka ka socda Somaliya ama Ogadenya ku soo shubaysa iyo abaaro badan oo dhaliyay macaluul ay  badidood sabab u tahay taliska ka jira  Addis  Ababa. Waxaa kaloo  dalka  gudihiisa iyo dibadiisaba ka  socda mudaaharaadyo lagaga soo  horjeedo taliska macangaga ah ee Meles Zinawi. Afartii bilood ee u dambaysay  sanadan  waxaa caasimadda  Addis  Ababa  ka  socda  mudaaharaadyo ay ka soo  qayb gelayaan dadk ka badan boqolaal kun jimca kasta. Dhinaca kale, wadamo  badan ayaa kaalamadii dhaqaalee ay siin  jireen ka joojiyey  qaar  kalena  way  yareeyeen  kaalmada.  Dalka  Itoobiya wuxuu guud  ahaan  ku  tiirsanaa  gargaarka  shisheeyaha  tan  iyo  laga  soo  bilaabo dhamaadkii  Dagaalkii  Labaad  ee  Dunida.  Dawladaha  EU  waxay  ku  dhawaaqeen  in  ay ka  fiirsanayaan  dhamaanba  kaalmadii  ay  siin  jireen  Itoobiya  haddii  ayna  joojin ku xad-gudubka xuquuq  insaan ay  ku  hayso  shacabka  gaar  ahaan shacabka Ogadenya. Sidaa  darteed,  waxaa  sare  u  kacay  qiimaha  maceeshada.  Waxaa  hoos  u dhacay qiimaha Birta  Itoobiya oo  waxba  goyn la’. Sicir  baraarka  ayaa aad  sare ugu  kacay  wadanka  gudihiisa, taasoo keentay in dadweynihii caadiga ahaa ay ku adkaatay noloshii.  Badeecada  wadanka  soo  gasha  oo  qiimo  sare  ku timaada  madaama  aysan  Itoobiya  lahayn  dekad  ay  wax  kala  soo  degto  iyo  dad gaar  ah  oo  la  siiyey  ruqsada  wax  soo  dejinta  kuwaas  oo  qiimaha  badeecadda  siday rabaan u  go’aamiya.

Xukuumada  TPLF  markay  arkeen  khatarta  dhaqaale  xumo  ee  ku  soo  food leh  ayay waxay bilowday  in  ay  dhulbeerdkii  dadweynuhu  beeran  jireen ka  gaddo  shirkado  shisheeye ah.  Waxaa  halkaas  ku  shaqo  iyo  hanti  beelay  dadkii  lahaa  dhulka  laga  gaday shisheeyaha.  Dad  aan  ka  yarayn  15  millyan  ayaa  macaluul  u  dhimanaya Itoobiya dhexdeeda. Sawirka guud ee dhaqaalaha Itobiya waa midkaa.

Boobka Somalida iyo kuwa loo adeegsanayo:

Iyadoo ay dhaqaala xumada soo food saartay xukumada kali taliska  ah  ee  Meles madaxda  u  yahay  ayay  bilowday  mashruuca  Biyo  Xidheenka  oon  dhaqaalihii  lagu dhisi  lahaa  ayna  awoodin.  Biyo  Xidheenka  ay  leedahay  waxaan  ka  dhisaynaa  Webiga  Nile  waxaa  ka  gaws  qabsaday  dalalka  caalamiga  ah  oo  u arka  inayna  dhowr sababood  darteed  u  midho  dhalaynin:  dhaqaalaha  ku  kacaya  dhisidda  oo  aad  u badan  oon  u  qalmin  faa’iidada  ka  soo  baxaysa,  meesha  uu  ku  yaalo  oon  ku  fiicnayn  dhismaha  biyo  xidheen  noocaas  ah,  khilaaf  aan  la  dhayalsan  kaarin  oo sameynta  biyo  xidheenka keenayo oo  ka  dhex taagan  dawladaha  manaafacaadsada  webiga  Nile,  sida dalka  Masar  iyo  Suudaan  iyo  isaga  oo  marka  la  dhiso  faa’iido  badan  aan soo saaraynin.  Sidaa  darteed,  ayay  ka  caga  jiideen  inay  maal  gelin  ku  sameeyaan dawladaha deeqda bixiya iyo Bangiga aduunka.  Sidaa awgeed,  jid  kale  oo  u  furan  ma  jiro  oon  ahayn  inay  baryootan  iyo  boob  dadka Somaliyeed  la  dhex  gasho, maadaama aanay lahayn dawlad ka celinaysa. Waxaa la wada ogsoonyahay in lacagta ka soo baxda canshuurta ay qaadaan maamulada ay ka dhiseen Somaliya iyo dakadaha qayb laga siiyo xisbiga TPLF ee qawmiyadda Tigreega.   

Laga   bilaabo  sannadkii  2011  dabaayaaqadiisii  waxay  weerar  indho  la’aan  ah  ku  soo qaaday  shacabka  Soomaaliyeed  meel  uu  joogaba. Itobiya iyadoo ka faa’idaysanaysa dagaalka  sokeeyaha  iyo  dawlad  xilkas ah oon  ka  jirin  Somaliya  ayay waxay noqotay  dawlada sida  dhabta  ah u xukunta dadka  Somaliyeed, waxay  doontana  ka hesha  si  qasab  ah.  Dhibaatada  Itoobiya ay ku  hayso  shacabka  Somaliyeed gabi ahaantii  oon  la  soo  koobi  karin, ayay  hadda  waxay bilowday inay  si qasab ah  uga  urursato  dhaqaale  been  ah oo loogu  magac  daray maalgashi dhismo  biyo Xidheen.  Waxaa  nasiib  darro ah  inay jiraan qaar u heelan inay  shacabka  Somaliyeed ogolaysiiyaan dhaca  uu gumeysiga Itoobiya  ku  hayo  ee  sharci  darada  ah.  

Waxay ahayd bishii  Marso  2012  markii magaalada  London uu  ka  dhacay  in  xawaaladaha  iyo hayadaha Telefishinada ee  Somaliyeed  qasabka  lagaga  qaaday  lacago  ayna  awoodi  karin. Waxay  dawlada  Itoobiya  soo  wakiilatay  inuu arintaa ka soo shaqeeyo oo  handado  haya’daha  Cabdi  Eleey  (Cabdi UBO)  oo  dambiilaha  dagaal  ee  ugu  weyn  ah.  Wuxuu  khaa’in  waddankaasi  ka  qaaday shirkadaha Xawaaladaha  iyo  dad  shakhsiyaad  ah  iyo  TV  Channel-ada  Somaaliyeed xoola  badan.  Waxaan iyadana qarsoonayn sida  oo  kale  in maalka  si  is-dabajoog  ah  looga  dhaco  shacabka Ogadenya  ay Itobiya ay gumeysato.

Todobaadkii  hore ee bishan  June,  2012   waxaa  magaalada  Dubai  ee  dalka  Emaraatka  Carabta  ka   dhacay boobkii  ugu  weynaa  ee  ganacsatada  Somaliyeed  ee  dalkaas  ka  ganacsata iyagoo baad lagaga  qaaday  hanti  aad  u  badan  oo  milyan  ka  badan.  Hantidaas  shacabka  qasabka lagaga  qaaday  waxaa  gumeysiga  wakiil  u  ahaa  Doolaal  Adan  Dhagoole  oo  ka mid ah  dalka  Somaliyeed  ee  Itoobiya sida tooska ah u gumeysato, oo ehelkiisii  ay  gumeysatada  soo wakiilatay  si  maalinle  ah  u  gumaadayso.  Dolaal  isagoo  uu  la  socdo  Qusulkii Safaarada  Itoobiya  ayuu  isugu  yeedhay  shirkadaha  Xawaaladaha  iyo  ganacsatada dagan  Dubai, ka dibna isaga  ayaa amray  inay  dhaqaale  badan  bixiyaan oo kii  bixin  weeyana uusan  Itoobiya  iyo  Somaliya  midna  ka  ganacsan doonin. Wararka ka imanaya waxay sheegayaan inay ganacsatada codsadeen inuu ka boxo goobta say uga wada tashadaan habkay u qaadan lahaayeen lacagtan baada ah, hasa ahaatee wuxuu ku adkaystay in isagoo la jooga ay go’aamiyaan arinta taasoo handadaad dhaqanka ka baxsan ahayd. Ugu dambayntii waxay ganacsatadii  Somaliyeed ku  qasabtay  inay  meeshii  ku  bixiyaan lacag gaadhaysa 1.2  milyan  oo  Doolarka  Ameerika  ah.

Hadaan xoogaa dulmar ah ku samayno taariikhda Doolaal  Adan  Dhagoole, anagoo in badan gadaal u dhigan doona,  wuxuu ka mid ahaa  Saraakiishii  Somaliyeed.  Markuu  taliskii  Soomali burburay  wuxuu  u  soo  cararay dhanka Ogadenya.  Wuxuu  ka  mid  noqday  maamullkii  ku  meel gaadhka  ee  Ogaddenya loo magacaabay markii  Woyaanuhu  qabsaday  Itoobiya. Hasa ahaatee,  markii uu  danihiisii gaarka  ahaa  ka  waayey  ayuu Doolaal ka  soo  tagey  oo  dalka  Imaraadka  uu  dilaal  ka  noqday.

Doolaal  sida  lagu  yaqaano  waa  nin  aan  mabda’  joogta  ah  lahayn.  Markii  uu Barlamaanka  Degaanka  Ogadenya  soo  galay  wuxuu  ku  soo  galay inuu yahay Xubin  ONLF ah. Markuu  helay  kursiga  wuxuu  ka  baxay  ururkii.  Taliska  Tigreega  ayuu  aad  isugu looxay, hasa ahaatee kooxda TPLF oo shaki weyn ka qabay saraakiishii Somaliyeed gaar ahaan kuwii u dhashay dalka ma’aanay aaminin, waxayna noqotay inay biyo  hoostood iska  haraatiyeen,  ka dibna uu baxsad kaga  soo  cararay.  Wuxuu  yimid Imaradka  halkaas  oo  dilaal  iyo  ganacsi  ka  bilaabay,  wuxuu  in  muddo  ah  taageere  u ahaa  ONLF.  Waxaan maanta  arkaynaa  inuu  taliskii  Itoobiya  uu doonayo inuu ku dhex galo oo dhaqaale abuur u sameynayo  loona  adeegsanayo  ka  horjeedka  halganka  xaqa  ah  ee shacabkiisa. 

Yaa  garan  kara  berri  waxa  uu  sameyn  doono!  Itoobiya  way  taqaanaa Doolaal oo aamini  mayso  wax  kasta  uu  u qabto,  waa “markhaati  beenaale  nin  kuu  furay  dantaadii  ku  qunsatay  wuxuu  yahayna  baratay”. ONLF-na way taqaanaa. Marka bal aynu dhowrno kobta uu ka budh yidhaahdo.

Xaaji Maxamed/London,Uk.

Short URL: http://www.ogadennet.com/?p=12423

Posted by maamule on Jun 12 2012. Filed under Maqaalo. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. Both comments and pings are currently closed.