Kooxdan Wayaanaha ah ee xukunka Adisababa gacanta ku haya waxay isu haysta inay dacay sudheen shacabkii Somaliyeed oo meeshay doonaan ay kolba u jahayn karaan.
Horaa loo yidhi dhurwaa la tag bartay ka rida laguma karo. Waxyaaba badan oo Somliya uga soo hirgalay mudadii ay khiyaanada kula dhex jireen ayay hadda is-yidhaahdeen ku daya bal inay idiinkaga hirgasho Ogadenya. Waxay jecelyihiin inay la yeeshaan afraada ka liidata xag aqooneed iyo xirfad siyaasadeedba, hasa ahaatee leh damac madaxtinimo waxay ugu yeedhaan shir. Waxaa la wada ogsoonyahay shirkii Embagathi-Kenya ee 3da sano loo fadhiyay ujeedadii ay ka lahayd Itobiya ee ahaa inay saaxada ka fogayso qof kasta oo aqoon lahaa iyo qof kastoo wadani ah oy ku jirtay Somalinimo. Riwaayadda laga dhigay Addisababa ee la yidhi waxaa heshiis ku kala saxiixday Ibrahim dheere iyo dawlada Itobiya waxba kama duwana riwaayadii lagu soo daawaday Emabagathi ee natiijadii ka dhalatay ilaa maanta ay socoto.
Shabakadda Walta Infor. Centre (WIC) ee ku hadasha afka Wayaanaha ayaa si fiican uga warbixisay warqadaha loo dhiibay Ibrahim dheere ee isagoo ku faraxsan uu ka gudoomay wasiirka Itobiya u qaabilsan arimaha federaalka Dr. Shiferaw Teklemariam oo sida ka muuqata sawirka qarin kari waayay yasidda qofka hortaagan iyo waraaqaha uu saxiixay.
Waxay qortay shabakada WIC sidan; -- (According to the peace deal, the government of Ethiopia agreed to grant amnesty to all leaders and prisoners of UWSLF. The Ethiopian government also agreed to rehabilitate and integrate Front’s soldiers in to the community.) Oo macnaheedu yahay; sida uu dhigayo heshiiska, xukuumadda Itobiya waxay ogolaatay inay cafiso madaxdii iyo xubnihii kaga jiray xabsiga UWSLF. Waxay kaloo xukuumadda Itobiya ogolaatay inay dhaqan celin u samayso ciidankii jabhadan oy mujtamaca dhexgalaan.
Waxay qortay oo kale shabakadda WIC ee Wayanaaha in ururka UWSL uu dhankiisa ogolaadahy inuu joojiyo colaadii isla markaana uu si muuqata uga fogaado wadadii uu horey u haystay oo dastuurka Itobiya uu ixtiraamo (The UWSLF on its part agreed to stop its state of insurgency and make a definitive shift from its former position and abide by the constitution.)
Waxyaabaha lagu qoslo ee loo dhiibay Ibraahim dheere inuu isaga dhigo ina libaax san ka taabte waxay ahayd inuu ka yidhaahdo Addisababa qodobka 39aad ayaan ku raadsanaynaa xaqoodanada aaya-ka-tashi oo noo ogolaanaya siduu hadalka u dhigay inaan go’no. Wasiirka Itobiya ayaa isagana yidhi sidoo kale (He said; the peace deal gives substantial guarantees to nations, nationalities and people of Ethiopia including full rights of self determination up to secession.) .. Heshiiskan wuxuu siinayaa qawmiyaadka iyo shacabka Itobiya xuquuq buuxda inay aayahooda uga tashadaan ilaa heer go’itaan.
Tolow yay malaynayaan inuu riwaayadan ka rumaysan doono. Qodobkan oo la wada ogsoonahay inuu ururka TPLF ugu darsaday dastuurka suu gobolkiisa u goosto hadii Itoibiya xukunkeeda laga wareejiyo, waxaa la wada ogsoon yahay inay ku xidheen shuruudo aan iyaga mooyaane qawmiyad kale fulin karin. Sida; Inuu baarlamaanka gobolka ee Cabdi ilay uu madaxda ka yahay aqlibiyad ku soo ogolaado marka ugu horeysa. Ka dibna uu ogolaado baarlamaanka federal ku sheega oo 547ka ku jirta ay Somalida ku leeyihiin 23. Ka dibna afti laga qaado shacabka S.Ogadenya oy aqlibiyad ku ogolaadaan, anagoo ogsoon doorashooyinka habka loo maamulo. Riwaayada noocan ah yaa laga gadayaa oo ogolaanaya inuu xaqiisaku raadsado ay kumanaanka wiilasheena iyo gabdhaheena ay u soo shihiideen?
Waxaa ka mid ahaa hadalada uu Ibraahim dheere (yaa ka rifa gadhka uu meesha la tagay) ka yidhi goobta ee shabakadda Walta ay qortay; Waxaan dooranaya nabadda si aan u xaqiijino xuquuqul insaanka oon uga qayb qaadano horumarka, intii aan wadi lahayn dagaal oon horumarka ishortaagi lahayn ama aan ku tuman lahayn xuquuqda aanaha ee caruurta iyo haweenka iyo dadka da’da ah. (He said, “We have opted peace in order to ensure human rights and participate in the ongoing development efforts, instead of insurgency activities which hinder development and violate human right of children, women and elderly”.)
Halgankii gobanimadoon ayuu dusha ka saaray dambiyada ay ciidanka Itobiya ka galeen shacabka aan waxba galabsan ee ururada xuquuqul insaanka ay diiwaan galiyeen. Ujeedada ay Itobiya ka leedahayna waa midkaa un. Ereyada noocan ah oo ceeb iyo fadeexad ku ah halgankii shacabigeena ee qarniga soo taxnaa waa qodob lagu soo taagi doono maxkamadda shacbiga Ogadenya goor ay noqotaba.
La-Taliyaha amniga, Abay Tsehaye, ayaa isagana ku darsaday oo yidhi xukuumadda Itobiya waxay diyaar u tahay inay la gasho heshiis, kuwii ogolaada sida kooxdan dastuurka Itobiya isagoo ku gunaanaday hadaaqiisa; waxaan ugu yeedhaynaa kooxaha kaleee nabad-diidka ah inay ku daydaan UWSLF (oy isa-soo-dhiibaan) .. He finally called on other anti-peace elements to follow the United Western Somali Liberation Front’s footsteps.
Ma foga marka ay ogaan doonaan xukuumadda Wayaanaha iyo koxdan is-dhiibtay in aanay riwadanoo kale ka soconaynin Ogadenya.